Çocuğunuzun konuşması ve lisan gelişimi hemen hemen dünyayı tanıdığı andan itibaren başlar ve 6 ya da 7 yaşına kadar ancak tamamlanır. Bu gelişmenin aşamaları vardır. Çocuktan çocuğa, hatta aynı aile içerisinde bile, nispeten büyük değişiklikler gösteren gelişme farklılıkları olduğu hatırdan çıkarılmamalıdır. Bu yüzden, aşağıda açıklananları genel kurallar çerçevesinde değerlendirmelidir.
“Birbirinden farksız doÄŸum aÄŸlamaları” ile baÅŸlayan hayatın ilk 3 ayı esnasında bebeÄŸiniz aÄŸlamak ve sesler çıkartmak suretiyle hiçbir anlamı olmayan çeÅŸitli ünlü ve ünsüz sesler üretmektedir. Dikkate deÄŸer oranda çeÅŸitli sevinç sesleri de bu esnada meydana gelir. Yüksek seslere ve tanıdık seslere bebeÄŸin tepkisi, lisan açısından sınırlıdır.
4 ila 6 aylık arasında bebeğiniz anlaşılmaz sözler söylemeye başlar. Bunun yanı sıra iç çekme, homurdanma, agucuklar ve acı ve açlığa tepki olarak farklı şekilde gülme ve ağlama görülür. Çocuğunuz zevk aldığını veya almadığını sesiyle ifade edebilir.
7 ila 9 aylar arasında, çocuÄŸunuz heceleri tekrarlayabilir, ÅŸarkı söyler gibi mırıldanabilir ve 12 farklı sesi, özellikle p, b ve m seslerini üretebilir, oyun oynarken farklı ürünler üretebilir ve “mama” sözcüğünü tekrarlayabilir. ÇocuÄŸunuzun m, n, t, p, b ve z ünsüzleri arasında çeÅŸitli ünlüler kullandığını iÅŸitebilirsiniz.
Bu dönemin sonuna doÄŸru, baÅŸkaları tarafından üretilen konuÅŸmaların vurgularının ve konuÅŸma seslerinin gerçek taklidi baÅŸlar. Bu dönem boyunca, çocuÄŸunuz seslerin nereden geldiÄŸini aramaya baÅŸlar, konuÅŸma seslerini ve diÄŸer sesleri dikkatle dinler, “dede”, “mama” ve “bay bay” gibi sözcükleri ve adını tanır ve diÄŸer insanların ses tonundan sevgi ve kızgınlık tonlarını ayırt edebilir. 10 ila 12 aylık olduÄŸunda, anlamsız sesler, yerini normal konuÅŸmanın normal melodisine terk eder. ÇocuÄŸunuz bu dönemde baÅŸkaları tarafından üretilen sesleri tekrarlamaya bayılır. Oyun esnasında çıkartılan sesler oldukça anlamlıdır. Hemen tüm ünlü ve ünsüz sesler kullanılır. Bazı çocuklarda, ilk gerçek sözcükler bu dönemde üretilebilir. ÇocuÄŸunuzun anlama ve kavrama yetisi bu dönemde geliÅŸir. Çocuk isimlere ve basit isteklere tepki gösterir ve bazı nesneleri ve aile bireylerini tanır.
13 ila 18 aylık arasında, çocuÄŸunuz tümce benzeri vurgulamalar kullanarak baÅŸkaları tarafından üretilen sesleri tekrarlamaya devam eder ve tüm ünlü ve ünsüz sesleri kullanabilir. Bununla beraber, kullandığı dil, “mama” ve “dede” gibi birkaç sözcük dışında genel olarak anlamlı deÄŸildir. Bu dönem boyunca çocuÄŸunuz nesneleri isimlendirmek için gerçekten büyük bir gayret sarf eder. ÇocuÄŸunuz birkaç basit sözcüğü, cümlecikleri ve emir sözcüklerini anlar, basit olarak evet hayır ÅŸeklinde yanıt vermek için kafasını uygun ÅŸekilde aÅŸağı ya da yukarı sallayabilir ve basit melodi ve ÅŸarkıları ilginç bulur.
1.5 ila 2 yaÅŸ arasında, çocuk daha anlaşılır sözcükler üretir. Anlaşılmaz sözcükler genellikle 2 yaşında kaybolur. Bu dönem esnasında çocuÄŸunuz “daha mama” gibi iki sözcüklü sözcük grupları kullanmaya baÅŸlar ve daÄŸarcığında 10 ila 20 sözcük bulunur. ÇocuÄŸunuz hâlâ anlaşılmaz sözcükler mırıldanmaya devam eder, ama bunlar daha tümce gibi sözcüklerdir. Tek sözcükle daha büyük fikirler anlatmaya çalışır. ÖrneÄŸin, “vava” gibi bir sözcükle “daha mama istiyorum” veya “mamaya bak” gibi cümleler söylemeye çalışır. ÇocuÄŸunuz takriben 2 yaşına geldiÄŸinde, söylediÄŸi ÅŸeylerin yaklaşık üçte ikisini anlamalısınız. ÇocuÄŸunuz emir sözcükleriyle istenen ÅŸeyleri yerine getirmeyi, vücudunun bölümlerini göstermeyi, basit soruları anlamayı ve her ne kadar isimleri söyleyemese de resimleri tanımaya baÅŸlamıştır.
2 ila 2,5 yaÅŸları arasında çocuÄŸunuz 2 veya 3 sözcükten oluÅŸan sözcük gruplarını kullanabilir, 50 ya da daha fazla sözcüğü bilir, “ben”, “sen” ve “benim” gibi sözcükleri kullanmaya baÅŸlar ve son ünsüz seslerden bazılarını söyleyememeye veya bazılarına ekler yapmaya baÅŸlar. Artık çocuÄŸunuzun söylediÄŸi ÅŸeylerden yüzde 70′ini anlayabiliyorsunuzdur. Bu yaÅŸa gelinceye kadar çocuÄŸunuz vücudunun bölümlerini gösterebilmeli, birçok karmaşık tümceyi anlayabilmeli ve birbirine takiben 3 ya da 4 yönü takip edebilmelidir.
2.5 ila 3 yaş arasında çocuğunuz hâlâ birçok ünsüz ekleme ve çıkartmaya devam eder, ancak ne söylediğinin çoğunu anlayabilmeniz gerekir. Çocuğunuz 3 ila 4 sözcükten oluşan tümceler üretmeye, heyecanlandığı ya da kızdığı zaman sözcükleri tekrar etmeye ve söylenen şeylerin çoğunu anlamaya muktedirdir.
3.5 ila 4 yaÅŸ arasında çocuk adını, soyadını ve yaşını söyleyebilir, ÅŸimdiki zaman ve geçmiÅŸ zamanda fiiller kullanabilir ve daha karmaşık tümceler üretebilir. ÇocuÄŸunuzun söylediÄŸi hemen her ÅŸeyi anlayabilirsiniz. Çocuk bu dönemde sözcüklerin çoÄŸul hallerini de kullanmaya baÅŸlayabilir. Bu dönemde, aile ışındaki kiÅŸiler de çocuÄŸun ne söylediÄŸini çoÄŸunlukla anlayabilirler. ÇocuÄŸunuz sık sık kendi kendisine konuÅŸur. “Bu ne?” soruları sormaya baÅŸlar. Basit bir öyküyü anlar, çeÅŸitli renkleri tanır ve yiyecek ve hayvanları belli gruplara ayırabilir. ÇocuÄŸunuz bu yaÅŸta zaman kavramını da anlayacaktır.
4 ila 5 yaÅŸlar arasında çocuÄŸunuz 5′e kadar
sayabilir, komple cümleler kullanabilir, “niçin?”
Ve “kim?” gibi sözcüklerle baÅŸlayan dört ila beÅŸ
sözcük içeren tümceler kullanabilir, tüm konuÅŸma seslerinin yüzde 75′ini doÄŸru olarak telaffuz eder, nesneleri isimlendirir, birçok rengi tanır, sözcüklerin geçmiÅŸ zaman, ÅŸimdiki zaman ve gelecek zaman gibi formlarını birbirinden ayırt edebilirler, tekil ve çoÄŸul isimler arasındaki farkı bilirler. ÇocuÄŸunuzun söylediÄŸi
şeyleri bu çağda çoğunlukla anlayabilirsiniz.
Bu ana kadar çocuğunuz 2500 sözcüklük bir dağarcık geliştirmiştir ve birkaç istisna dışında, çoğu ünsüz sesleri ve yerinde ve doğru olarak kullanmaya başlamıştır.
5 ya da 6 yaÅŸlarında çocuÄŸunuzun söylediklerini bir yabancı anlayabilir. ÇocuÄŸunuz “ve” ve “ama” gibi kelimeleri kullanır, birçok sorular sorar ve beÅŸ ya da altı kelimelik cümlelerle gramer açısından farklı tipte cümleler kullanır. Bir konuÅŸmayı sürdürmeye muktedir olup sözcükleri tanımlayabilir ve açıklayabilir. ÇocuÄŸunuz duyduklarının çoÄŸunu anlayabilir ve aynı zamanda verilen üç doÄŸrultuyu izleyebilir. 6 yaşına kadar çocuÄŸunuzun kelime daÄŸarcığı yaklaşık 13.000 sözcüğe ulaÅŸabilir ve dün, yarın, daha çok, daha az, biraz, birçok, birkaç, az, en çok ve en az gibi kavramları anlar.
6 ya da 7 yaÅŸlarına kadar bütün ünlü ve ünsüzler ustaca kullanılabilmelidir. ÇocuÄŸunuzun söylediÄŸi her ÅŸeyi anlayabilmelisiniz. ÇocuÄŸunuzun 20.000 kelimelik bir sözcük daÄŸarcığı olup yılın mevsimlerini ve zaman sürelerini anlar, alfabedeki harfleri çizebilir ve tek heceli sözcükler yazabilir, basılı yaklaşık 10 kelimeyi okuyabilir ve 100′e kadar sayabilir.
Çocuğunuzun konuşmasının uygun bir süratle gelişmediğini düşünüyor ya da sözcükleri anlamakta güçlük çekiyorsanız doktorunuzla görüşün.