Sağlık Merkezi

bağdoku

bağdoku
Farklı anatomik oluşumları birbirine bağlayan, farklı yapılar arasındaki boşlukları doldurarak öbür dokular ve organlar için de destek ya da dayanak yapısı oluşturan doku türü. Değişik yapı ve işlevleri olan çeşitli alt grupları tanımlanmıştır. Bağdoku, mezenkimden(*) kaynaklanır.

- Bileşenleri
Bağdoku temel olarak hücrelerden, hücreler arasındaki bağlayıcı maddeden ve bunun içindeki farklı tipteki liflerden (kollajen, retiküler [ağsı], esnek) oluşur. Bağdokular, içerdikleri bu üç bileşenin özelliklerine ve bunlar arasındaki karşılıklı oranlara bağlı olarak alt gruplara ayrılır.
Hücreler bağdokunun değişmez bileşenidir. Bu hücreler, doku tipine göre, değişebilen biçimsel ve işlevsel özelliklere sahiptir. Histiyositler, lenfositler, plazma hücreleri, mast hücreleri, boyalı hücreler ya da kromatoforlar, kandaki granüllü hücreler çeşitli bağdoku tiplerinde bulunan hücrelerdendir.
Lifler. Tüm bağdokular içerisinde en çok, çaplan 0,2-0,5 mikron arasında değişen kollajen liflere rastlanır. Bunlar, bağlayıcı madde içerisinde serbest halde bulunan iplikçikler biçiminde olabilecekleri gibi, kalın ve sıkı demetler halinde birleşerek hücreler arası boşluğun da önemli bir kısmını doldurabilirler. Ağsı lifler, daha ince olan kollajen lifçiklerinden meydana gelmişlerdir; bu lifler bazı bölgelerde demetler şeklinde yoğunlaşmayıp hücreleri, kan damarlarını, sinir demetlerini, epitel oluşumlarını ya da başka oluşumlan çepeçevre saran ve içine alan ince bir ağ oluştururlar. Kimyasal bileşenleri, fiziksel ve biçimsel özellikleri açısından kollajen liflerden farklılık gösteren esnek lifler, bağdokuya gerekli esnekliği verirler.
Bağlayıcı madde. Hücre ve lif içeren bu madde sudan ve çeşitli düzeylerde polimerleşmiş ve proteinlere bağlanmış mukopolisakkarit asitler (hiyalüronik asit, kondroitin sülfat, kerato sülfat, heparin) bakımından oldukça zengindir. Hücreler ile kan arasında besin alışverişi bağlayıcı madde engeli aşılarak yapılır. Bağlayıcı maddenin bu özelliği, bağdokunun genel metabolizma dengesinde önemli bir rol üstlenmesini sağlar.
- Bağdokunun çeşitli tipleri
Mekanik olarak destek işlevi gören ve iskeleti oluşturan
kıkırdak ve kemik dokuları da bağdoku yapısındadır (bak. kemikdoku; kıkırdakdoku). Dentin diş yapısının bir bölümünü oluşturur. Yağdokunun (bak. adipoz doku) esas görevi ise bir enerji deposu olmasıdır. Kan ve lenf sıvıları da özel birer bağdoku türü olarak kabul edilirler. Yalnızca bağdoku ya da lifsel bağdoku terimi gerçekten birleştirme ya da boşlukları doldurma işlevi olan doku çeşidini belirtmek için kullanılır. Doku bağlayıcı madde bakımından zenginse, esnek ve kollajen lifleri geniş gözlü bir ağ oluştaracak biçimde dizilmişse gevşek bağdoku adını alır. Bu tip doku daha çok boşlukların içinde ya da mukoza zarları için destek oluşturulan yerlerde bulunur.
Yoğun ya da sıkı bağdoku ise bağlayıcı madde bakımından fakirdir. Buna karşılık sık bir ağ oluşturacak biçimde toplanmış olan kollajen lifler bakımından oldukça zengindir. Bu durum dokuya, çekilmelere karşı özel bir direnç kazandınr. Kollajen lifler bakımından zengin dokular lifsel bağdoku adını alır (örneğin, kirişler ve aponevrozlar[*] bölgesinde). Bu farklı lifsel bağdokuların değişmez hücreleri, çekirdekleri iğ şeklinde uzamış ve kollajen liflerle sıkı bağlantılar yapan fibroblastlardır. Bu hücrelerin yaptığı tropokollajen adındaki protein molekülleri, hücre dışında çeşitli yönlere dağılarak birincil kollajen liflerini oluştururlar. Bu birincil liflerin birleşmesiyle de daha sonra farklı kalınlıktaki lifçikler ve lifler meydana gelir.
Esnek doku(*) ve retiküler dokular(*) özel bağdoku türleri arasında sayılabilir.
İnsanlarda daha az önemi olan bazı bağdokular da bulunmaktadır. Bunlar embriyonal dönemde önem taşıyan, ama daha sonra gerileyen mukoz doku ve kordonumsu dokudur. Birincisi göbek kordonunda, ikincisi de sırt kordonunun yapısında bulunur. Bağsı bağdoku, yaşın ilerlemesiyle bazı önemli değişikliklere uğrar. Kollajen lifler artarken bağlayıcı madde miktarı azalır. Doku daha yoğun hale gelir; daha az su içerir. Böylece maddelerin ve dokular için gerekli olan besinlerin ve çeşitli maddelerin doku içindeki yayılması güçleşir.

Bu yazı daha önce 52 defa okunmuştur

Etiketler: asit, asitler, doku, dokular, epitel, heparin, kerato, kimyasal, mast
Tarih 11 Temmuz 2009 – 23:30